Odporność społeczna zaczyna się lokalnie. Wnioski z wizyty studyjnej w USA 

Jak przygotować lokalną społeczność na sytuacje kryzysowe? Co sprawia, że mieszkańcy, instytucje i organizacje potrafią skutecznie współpracować w obliczu zagrożenia? I jak budować poczucie odpowiedzialności za wspólnotę, zanim pojawi się potrzeba wspólnego działania? 

Odpowiedzi na te pytania poszukiwały uczestniczki i uczestnicy wizyty studyjnej w Stanach Zjednoczonych, zorganizowanej w dniach 6–16 września 2026 roku w ramach International Visitor Leadership Program (IVLP). 

W wyjeździe wzięło udział dziesięcioro przedstawicieli społeczności Programu Liderskiego Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, którzy poznawali amerykańskie doświadczenia w obszarze rezyliencji społecznej i lokalnego zarządzania kryzysowego. 

Trasa wizyty obejmowała m.in. Waszyngton, miejscowości w stanie Iowa oraz Milwaukee w stanie Wisconsin. Uczestniczki i uczestnicy poznawali rozwiązania stosowane przez amerykańskie instytucje publiczne, służby ratunkowe i organizacje społeczne, przyglądając się temu, jak przygotowują się one do sytuacji kryzysowych i angażują lokalne społeczności we wspólne działania. 

Bezpieczeństwo to wspólna odpowiedzialność 

Ważną część programu stanowiły spotkania w stanie Iowa, gdzie uczestniczki i uczestnicy odwiedzili instytucje odpowiedzialne za zarządzanie kryzysowe na różnych poziomach. 

W Johnson County Homeland Security & Emergency Management Agency spotkali się z dyrektorem jednostki, Dave’em C. Wilsonem, poznając zasady przygotowywania społeczności na zagrożenia, sposoby koordynowania działań ratunkowych oraz metody współpracy lokalnych instytucji. 

Kolejnym punktem była wizyta w University of Iowa Hospitals and Clinics, podczas której Eric Nurnberg, dyrektor programu zarządzania kryzysowego placówki, opowiadał o przygotowaniu szpitala do sytuacji nadzwyczajnych i koordynacji działań ochrony zdrowia w obliczu zagrożeń. 

Szczególnie interesujące okazało się spotkanie z przedstawicielami Iowa National Guard, amerykańskiej Gwardii Narodowej, w Iowa Army National Guard Readiness Center. 

Przedstawiciele Gwardii, w tym generał brygady Kappelmann, przybliżyli uczestnikom strukturę reagowania kryzysowego, podział odpowiedzialności poszczególnych jednostek, sposoby monitorowania zagrożeń oraz zasady współpracy między wojskiem a instytucjami cywilnymi. 

Ważnym elementem rozmów była również rola organizacji pozarządowych, które po przejściu odpowiednich procedur bezpieczeństwa mogą zostać włączone do systemu reagowania kryzysowego. 

Uczestnicy poznali także doświadczenia policji i straży pożarnej w Coralville, gdzie rozmawiali o komunikacji kryzysowej, wymianie informacji między służbami oraz koordynowaniu działań na poziomie lokalnym. 

Te spotkania pokazały, że skuteczne zarządzanie kryzysowe nie opiera się wyłącznie na procedurach, ale również na współpracy instytucji, które znają swoje kompetencje, potrafią wymieniać informacje i wspólnie przygotowują się do działania. 

Wolontariat jako fundament odporności społecznej 

Istotnym wątkiem wizyty była rola organizacji społecznych i wolontariatu w budowaniu bezpieczeństwa lokalnych wspólnot. 

Uczestniczki i uczestnicy poznawali doświadczenia organizacji takich jak Team Rubicon, Salvation Army czy American Red Cross, które angażują wolontariuszy, wspierają osoby dotknięte kryzysami i współpracują z instytucjami odpowiedzialnymi za reagowanie w sytuacjach nadzwyczajnych. 

W rozmowach zwracano również uwagę na to, jak ważne miejsce w amerykańskim systemie edukacji zajmuje zaangażowanie społeczne. Kontakt z wolontariatem od najmłodszych lat pomaga kształtować postawy obywatelskie i budować gotowość do działania na rzecz innych. 

Wspólne dziedzictwo, lokalna tożsamość i poczucie przynależności 

Nie wszystkie doświadczenia z wizyty dotyczyły bezpośrednio procedur bezpieczeństwa czy struktur zarządzania kryzysowego. 

Podczas pobytu w stanie Iowa uczestniczki i uczestnicy odwiedzili również Herbert Hoover Presidential Library and Museum w West Branch, gdzie mogli poznać historię prezydenta USA i jego działalności związanej z organizowaniem pomocy humanitarnej. 

Ważną częścią obserwacji było również amerykańskie podejście do pielęgnowania lokalnej tożsamości, symboli narodowych i wspólnego dziedzictwa. 

Jednym z zapamiętanych przez uczestników wydarzeń był charytatywny mecz policjantów i strażaków w Cedar Rapids w stanie Iowa, zorganizowany dla upamiętnienia wydarzeń 11 września. 

To przykład tego, jak wspólne świętowanie i pielęgnowanie pamięci mogą przyjmować formę angażującą mieszkańców, budującą relacje i wzmacniającą poczucie przynależności. 

Nie zabrakło również okazji do bardziej bezpośredniego poznania amerykańskiej codzienności. Podczas pobytu w Iowa uczestnicy wzięli udział w spotkaniach przy wspólnym stole, goszczeni przez lokalnych mieszkańców. Była to przestrzeń do rozmów, wymiany doświadczeń i poznawania kultury poza oficjalnym programem spotkań. 

Wspólna historia, symbole i lokalne tradycje nie muszą być wyłącznie elementami oficjalnych uroczystości. Mogą stać się punktem wyjścia do spotkań i działań, które zbliżają ludzi do siebie, a jednocześnie wzmacniają poczucie odpowiedzialności za miejsce, w którym żyją. 

Co z tych doświadczeń możemy wykorzystać w Polsce? 

Po powrocie ze Stanów Zjednoczonych uczestniczki i uczestnicy spotkali się ponownie, aby podsumować wizytę, wymienić się obserwacjami i zastanowić nad możliwością wykorzystania poznanych rozwiązań w swoich społecznościach. 

Ważnym doświadczeniem okazała się również sama praca w grupie. Choć wszyscy należą do sieci absolwenckiej Programu Liderskiego PAFW, nie wszyscy znali się przed wyjazdem. Na co dzień działają lidersko w różnych środowiskach, mają własne doświadczenia, sposoby pracy i perspektywy. Podczas wizyty musieli jednak stworzyć zespół, w którym równie ważne jak własne potrzeby były uważność na innych, wzajemne wsparcie i gotowość do współpracy. To doświadczenie stało się okazją do budowania nowych relacji i wzmacniania więzi w sieci absolwenckiej Programu. 

W pewnym sensie sami mogli więc doświadczyć tego, o czym rozmawiali podczas wizyty – że zaufanie, współpraca i wzajemna odpowiedzialność nie pojawiają się same. Trzeba je wspólnie budować, również wtedy, gdy różnimy się między sobą. 

Podczas spotkania podsumowującego wybrzmiały ważne dla nich wnioski z wizyty: 

Po pierwsze, budowanie odporności społecznej zaczyna się na długo przed kryzysem. To codzienna praca nad relacjami, zaufaniem i gotowością do współpracy między mieszkańcami, instytucjami i organizacjami. 

Po drugie, wolontariat i zaangażowanie obywatelskie wymagają systematycznego rozwijania. Warto tworzyć przestrzeń do działania już od najmłodszych lat, aby odpowiedzialność za wspólnotę stawała się naturalną częścią życia społecznego. 

Po trzecie, lokalna tożsamość i wspólne dziedzictwo mają znaczenie. Poczucie przynależności do społeczności może wzmacniać gotowość do troski o innych i podejmowania wspólnych działań. 

I wreszcie, skuteczne reagowanie kryzysowe wymaga współpracy międzysektorowej. Instytucje publiczne, służby, organizacje społeczne i mieszkańcy mogą wzajemnie uzupełniać swoje zasoby i kompetencje, jeśli wcześniej zbudują odpowiednie relacje oraz zasady współdziałania. 

Wizyta studyjna była nie tylko okazją do poznania amerykańskich doświadczeń, ale przede wszystkim inspiracją do spojrzenia na własne społeczności z nowej perspektywy. 

Nie chodzi bowiem o proste przenoszenie rozwiązań z jednego kraju do drugiego, lecz o poszukiwanie praktyk, które można dostosować do lokalnych potrzeb i możliwości. 

Odporna społeczność to nie tylko taka, która potrafi zareagować na zagrożenie. To również wspólnota, która na co dzień potrafi ze sobą współpracować, budować zaufanie i brać odpowiedzialność za swoje otoczenie. 

 
Wizyta została zorganizowana w ramach International Visitor Leadership Program (IVLP), programu Departamentu Stanu USA.  

Przejdź do treści